In veel veiligheidskritische functies werk je vaak zelfstandig. Dat betekent dat als er iets gebeurt, je zelf in actie moet komen. Die zelfstandigheid gaat niet alleen over het uitvoeren van je taken, maar vooral over het maken van de juiste keuzes onder druk.

Zelfstandigheid: wat bedoelen we daarmee?
Zelfstandigheid in een (veiligheids)functie betekent dat je:

• Situaties zelfstandig kunt inschatten;
• Bewust keuzes maakt die veilig zijn;
• Niet wacht tot anderen iets opmerken;
• Weet wanneer je hulp moet inschakelen;
• Een besluit durft te nemen in onzekere situaties.

Het is dus geen kwestie van alles zelf willen doen. Het gaat om professioneel handelen op elk moment: in rust én onder druk. Daar komt ook een gezonde portie zelfvertrouwen bij kijken. Dat kan betekenen dat je op het juiste moment om hulp vraagt, zodat je zelfstandig blijft maar wél samen tot een weloverwogen keuze of resultaat komt.

Druk zet zelfstandigheid onder druk
De druk die je ervaart kan sterk variëren en is van invloed op hoe autonoom je handelt. Soms is de druk groot en zichtbaar: een incident op het spoor, een dreigende escalatie op straat of een storing die direct opgelost moet worden. Op zulke momenten moet je van ‘0 naar 100’ kunnen schakelen en professioneel handelen. Iedere seconde telt. Tegelijkertijd herken je misschien ook dat je lichaam anders kan reageren wanneer je stress ervaart: via een fight-, flight- of freeze-reactie. Dat zijn stressreacties waarbij je in de actie schiet, wilt vluchten of juist verstijft.

Bij grote druk is het belangrijk om:

• Bij je punt te durven blijven, wanneer afwijking hiervan tot een risico kan leiden;
• Je eigen grenzen te bewaken tijdens drukte, agressie of onvoorspelbare situaties;
• Het moment te herkennen waarop je assistentie moet vragen om escalatie te voorkomen.

Net zo belangrijk zijn relatief ‘kleinere’ keuzes. De dagelijkse, subtiele beslissingen die minder spectaculair lijken maar wél essentieel zijn voor veiligheid. Denk aan:

• Bepalen of je je ziek moet melden wanneer je merkt dat je niet helemaal scherp bent;
• Twijfels of je onregelmatigheden toch moet melden, ook als ze klein lijken;
• Een ander aanspreken op kleine fouten of afwijkingen van afspraken.

Deze situaties zijn specifiek beschreven voor veiligheidsfuncties, maar kunnen natuurlijk ook in je eigen dagelijkse leven voorkomen, zoals iemand wijzen op een ongezonde gewoonte of je grenzen aangeven bij overlast van de buren. Juist deze kleine keuzes laten zien in hoeverre iemand zelfstandig is en verantwoordelijkheid durft te nemen.

Zelfstandigheid begint bij zelfregie. Hierbij een aantal praktische tips om aan je zelfstandigheid te werken:

• Adem bewust en zorg voor ‘diepe’ ademhaling, dit zorgt in stressvolle situaties voor rust en grip om zelfstandig en weloverwogen een plan van aanpak te kiezen;
• Ken je ‘triggers’ en bereid je voor op mogelijke scenario’s.
Dit helpt echt als de situatie zich daadwerkelijk voordoet;
• Blijf communiceren in de ‘ik-vorm’, hierdoor neem je duidelijk positie in en dit versterkt je zelfstandigheid en uiteindelijk ook je impact.